Një apartament më i vogël, një porosi darke për një, një abonim personal dhe vetëm një biletë avioni. Në pamje të parë janë zgjedhje konsumi që nuk kanë shumë lidhje me njëra-tjetrën.
Por pas tyre qëndron një ndryshim demografik që po krijon kategorinë e konsumatorit të vetëm.
Familja shqiptare po zvogëlohet dhe kjo nuk po ndryshon vetëm mënyrën si jetojmë. Po ndryshon edhe atë që blejmë, sa blejmë, çfarë banesash kërkojmë dhe cilat shërbime përdorim, raporton Monitor, transmeton albinfo.ch.
Një ekonomi e ndërtuar për dekada rreth familjes po përballet gradualisht me një klient që kërkon shtëpi, ushqim, argëtim, udhëtime dhe shërbime vetëm për vete.
Censi i Popullsisë dhe Banesave 2023 numëroi 755,950 njësi ekonomike familjare në Shqipëri, me mesatarisht 3.2 anëtarë, nga 3.9 në Censin 2011. Po aq domethënëse është një tjetër shifër: 13.7% e familjeve shqiptare përbëhen tashmë nga vetëm një person. Në terma absolutë janë rreth 104 mijë familje.
Pas këtyre 104 mijë dyerve nuk jeton vetëm stereotipi i profesionistit të ri që ka zgjedhur pavarësinë. Ka të rinj që janë larguar nga shtëpia e prindërve, të divorcuar, të veja dhe të ve, të moshuar që kanë mbetur vetëm dhe familje të ndryshuara nga emigracioni.
Arsyet janë të ndryshme, por nga këndvështrimi i tregut kanë një pikë të përbashkët: konsumi organizohet rreth një personi.
Më pak njerëz, por më shumë njësi konsumi
Në një vend që po humbet popullsi, ideja se mund të krijohen tregje të reja duket në pamje të parë kontradiktore. Por demografia e konsumit nuk përcaktohet vetëm nga numri i njerëzve. Përcaktohet edhe nga mënyra se si ata organizohen në familje.
Një familje me katër anëtarë ka nevojë për një frigorifer, një lavatriçe, një kontratë interneti dhe një banesë. Katër familje me nga një person mund të kenë nevojë për katër. Kjo nuk do të thotë se konsumi katërfishohet. Do të thotë se një pjesë e ekonomive të shkallës që krijohen brenda familjes humbasin.
Për dekada, pjesë të mëdha të ekonomisë së konsumit janë ndërtuar mbi familjen. Apartamentet projektoheshin për disa banorë, supermarketet favorizonin paketimet e mëdha, pushimet shiteshin për çifte ose familje dhe kostot fikse të shtëpisë ndaheshin mes disa personave.
Familja me një person e ndryshon këtë aritmetikë.
Në Evropë ky transformim është më i avancuar. Eurostat raporton se familjet me një të rritur pa fëmijë janë rritur ndjeshëm në dekadën e fundit. Shqipëria mbetet një shoqëri me familje mesatarisht më të mëdha, por rënia nga 3.9 në 3.2 persona mes dy censeve tregon se drejtimi i ndryshimit është i qartë.
Sociologu Gëzim Tushi e sheh zvogëlimin e familjes si pjesë të një transformimi më të gjerë të shoqërisë shqiptare, ku modeli tradicional i familjes së madhe po humbet gradualisht terren përballë individualizimit të mënyrës së jetesës.
“Familja shqiptare ka ndryshuar jo vetëm në numër, por edhe në strukturë, në marrëdhëniet mes pjesëtarëve dhe në mënyrën se si organizohet jeta e individit.
Emigracioni, rënia e lindshmërisë, plakja e popullsisë, divorcet dhe forcimi i prirjeve individualiste kanë bërë që familja të jetë më e vogël dhe individi të bëhet gjithnjë e më shumë një njësi autonome e jetës sociale dhe ekonomike”, shpjegon z. Tushi.
Sipas tij, në këtë kontekst, rënia e popullsisë nuk duhet lexuar automatikisht si rënie proporcionale e numrit të njësive të konsumit. Nëse e njëjta popullsi shpërndahet në familje më të vogla, shtohet numri i njësive që duhet të organizojnë më vete jetën e përditshme.
“Një individ që jeton vetëm ka përsëri nevojë për banesë, energji, pajisje, internet, ushqim, transport dhe shërbime. Pra, mund të kemi më pak njerëz, por një fragmentim më të madh të familjes dhe, për pasojë, më shumë njësi autonome konsumi. Ky është një ndryshim që nuk ka vetëm pasoja demografike dhe sociale, por edhe ekonomike”, argumenton ai.
Por z. Tushi e sheh fenomenin edhe përtej konsumit. Familja shqiptare ka funksionuar tradicionalisht edhe si një mekanizëm informal solidariteti, ku kostot, kujdesi për fëmijët, të moshuarit dhe një pjesë e nevojave të përditshme ndaheshin mes anëtarëve. Tkurrja e saj bën që një pjesë e këtyre funksioneve të zhvendosen gradualisht jashtë familjes. “Në momentin kur familja zvogëlohet, disa shërbime që më parë prodhoheshin brenda saj duhet të blihen në treg ose të ofrohen nga institucionet.
Kujdesi për të moshuarit, ushqimi, transporti, shërbimet shtëpiake dhe forma të tjera të mbështetjes mund të kthehen nga funksione familjare në shërbime ekonomike. Kjo është një nga pasojat më të rëndësishme të ndryshimit të strukturës familjare.”- thotë më tej ai.
