Pse Çernobili e ndryshoi Zvicrën?

Rrëfimi i ndikimit të katastrofës bërthamore të vitit 1986 në opinionin publik zviceran

Më 26 prill 1986, ndodhi shpërthimi në centralin bërthamor të Çernobilit në Ukrainë. Katastrofa konsiderohet si aksidenti më i rëndë bërthamor i regjistruar deri më sot. Reja radioaktive arriti në Zvicër katër ditë më vonë, më 30 prill.

Sipas historianit të energjisë dhe mjedisit, Nicolas Chachereau (EPFL dhe Universiteti i Bazelit), një reaktor në central shpërtheu gjatë një testi të dështuar, duke shkatërruar çatinë e objektit dhe duke shkaktuar zjarr të madh që lëshoi sasi të mëdha rrezatimi në atmosferë.

Bashkimi Sovjetik nuk reagoi menjëherë. Alarmi u ngrit nga Suedia më 28 prill, pasi u regjistrua një rritje e rrezatimit në impiantet e saj bërthamore. Vetëm pas kësaj, autoritetet sovjetike pranuan ngjarjen, por në mënyrë të pjesshme.

Reja radioaktive u regjistrua fillimisht në Davos dhe më pas në Fribourg, ndërsa zonat më të prekura në Zvicër ishin Ticino dhe Graubünden, ku reshjet e shiut depozituan izotopin cesium-137 në tokë.

Ndryshe nga Franca, ku autoritetet fillimisht minimizuan rrezikun, Zvicra pranoi shpejt praninë e ndotjes radioaktive, megjithëse komunikimi zyrtar mbeti kontradiktor.

“Autoritetet thonin njëkohësisht se nuk kishte rrezik të madh dhe se qumështi i freskët ishte i sigurt, por në të njëjtën kohë këshillonin gratë shtatzëna dhe fëmijët të mos e konsumonin,” shpjegon Chachereau. Kjo situatë ndikoi edhe në sektorin bujqësor, duke shkaktuar rënie të shitjeve.

Sipas historianit, Çernobili ishte një tronditje për shoqërinë zvicerane, por jo fillimi i debatit mbi energjinë bërthamore. Në atë kohë, Zvicra kishte tashmë pesë reaktorë aktivë dhe debati për energjinë bërthamore ekzistonte që nga vitet 1960.

Në vitin 1990, 54% e votuesve zviceranë mbështetën një moratorium dhjetëvjeçar për ndërtimin e centraleve të reja bërthamore — një vendim që lidhet drejtpërdrejt me ndikimin e Çernobilit.

Sot, diskutimi për energjinë bërthamore në Zvicër është rikthyer, por sipas Chachereau, “kujtesa e Çernobilit nuk është ruajtur mjaftueshëm”, ndërsa pasojat shëndetësore të katastrofës nuk janë studiuar plotësisht.

---