Gjermania, Austria, Danimarka, Greqia dhe Holanda kanë njoftuar arritjen e një marrëveshjeje me Ruandën për krijimin e qendrave ku do të dërgohen migrantët, kërkesat e të cilëve për azil janë refuzuar. Projekti parashihet të nisë në vitin 2027, ndërsa organizatat për të drejtat e njeriut shprehin shqetësime për pasojat e mundshme të tij.
Pesë vende të Bashkimit Evropian, përfshirë Gjermaninë dhe Danimarkën, kanë bërë të ditur të hënën në Vjenë detajet e planit për krijimin e qendrave të para në Ruandë, ku do të dërgohen personat të cilëve u është refuzuar kërkesa për azil në Evropë.
Marrëveshja me autoritetet në Kigali parasheh krijimin e të ashtuquajturave “qendra të kthimit” (return hubs). Kancelari austriak, Christian Stocker, e cilësoi këtë iniciativë si “historike”.
Ndërkaq, ministri i Brendshëm i Ruandës, Vincent Biruta, deklaroi se qendra do t’u ofrojë migrantëve një “mundësi të dytë”.
Projekt pilot me rreth 100 persona
Për disa muaj, Gjermania, Austria, Danimarka, Greqia dhe Holanda kanë punuar në këtë plan, i cili synon dërgimin në qendra jashtë territorit evropian të personave, kërkesat e të cilëve për mbrojtje ndërkombëtare janë refuzuar.
Projekti është konceptuar në bashkëpunim me Komisionin Evropian rreth një vit e gjysmë më parë, me synimin për të rritur ndjeshëm numrin e personave që largohen nga territori i BE-së.
Komisioni Evropian e ka mirëpritur nismën. Zëdhënësi i tij, Markus Lammert, deklaroi se përmirësimi i efikasitetit të sistemit të kthimit të migrantëve është një prioritet për Komisionin, duke theksuar se gjatë përgatitjeve janë trajtuar edhe çështjet që lidhen me respektimin e të drejtave të njeriut dhe bashkëpunimin me agjencitë e Kombeve të Bashkuara.
Pesë shtetet synojnë që projekti të nisë në shkallë të kufizuar, fillimisht me rreth 100 persona, si fazë pilot.
Sipas hartuesve të projektit, qendrat nuk do të funksionojnë si institucione të mbyllura ndalimi dhe nuk do të ketë kufizim të lirisë së lëvizjes apo rrethojë me tela me gjemba. Autoritetet e Ruandës preferojnë t’i quajnë ato “qendra pritëse”, ku migrantëve mund t’u ofrohen edhe trajnime profesionale.
Përveç kthimit të personave të cilëve u është refuzuar azili, shtetet pjesëmarrëse synojnë që përmes kësaj politike të dekurajojnë edhe ardhjet e reja të migrantëve drejt Evropës.
Organizatat për të drejtat e njeriut shprehin shqetësime
Nisma është pritur me skepticizëm nga organizatat për të drejtat e njeriut.
Meron Ameha Knikman, nga organizata International Rescue Committee, ka kritikuar qasjen e BE-së, duke paralajmëruar për rrezikun e shkeljeve serioze të të drejtave të njeriut.
Edhe organizata Human Rights Watch ka shprehur shqetësim për zgjedhjen e Ruandës si vend pritës, duke iu referuar rasteve të dokumentuara të represionit dhe ndalimeve arbitrare në këtë shtet.
“Është jashtëzakonisht shqetësuese të shohësh, edhe një herë, shtete që duan t’i dërgojnë njerëzit në një vend të tretë, i cili ka një histori shumë problematike sa i përket të drejtave të njeriut”, deklaroi Clémentine de Montjoye, hulumtuese në Human Rights Watch.
Ajo theksoi gjithashtu mungesën e informacionit publik për garancitë që do të ofrohen për mbrojtjen e migrantëve nga ndalimet arbitrare, keqtrajtimi apo zhdukjet me forcë.
Të hënën, rreth 100 protestues në Vjenë kundërshtuan marrëveshjen, duke mbajtur pankarta me mbishkrimin “Ndal marrëveshjes BE-Ruandë!”.
Edhe presidenti francez, Emmanuel Macron, ka kritikuar këtë koncept, duke vlerësuar se qendrat e tilla nuk janë as efikase dhe as në përputhje me vlerat e Bashkimit Evropian.
Precedenti i Mbretërisë së Bashkuar
Pesë shtetet evropiane nuk janë të parat që kanë shqyrtuar mundësinë e dërgimit të azilkërkuesve të refuzuar në Ruandë.
Në vitin 2022, Mbretëria e Bashkuar kishte njoftuar planin për krijimin e një qendre të tillë, por projekti u anulua më vonë nga qeveria laburiste e drejtuar nga Keir Starmer, për shkak të pengesave ligjore.
Ruanda ka pranuar gjithashtu të presë persona të dëbuar nga Shtetet e Bashkuara gjatë administratës së presidentit Donald Trump.
Nëse projekti pilot rezulton i suksesshëm, pesë shtetet e BE-së po shqyrtojnë mundësinë e zgjerimit të modelit edhe në vende të tjera, përfshirë Ugandën dhe Uzbekistanin.
Refuzimi i azilit nuk nënkupton domosdoshmërisht mungesë të rrezikut
Debati për qendrat e kthimit lidhet edhe me kompleksitetin e arsyeve që i shtyjnë njerëzit të largohen nga vendet e tyre.
Refuzimi i një kërkese për azil nuk nënkupton domosdoshmërisht se personi nuk ka pasur arsye serioze për t’u larguar nga vendi i origjinës, theksojnë studime të ndryshme mbi migracionin.
Konventa e Gjenevës e vitit 1951 njeh si bazë për mbrojtje ndërkombëtare përndjekjen për shkak të bindjeve politike, fesë apo përkatësisë në një grup të caktuar shoqëror. E drejta evropiane parashikon gjithashtu mbrojtje për persona që përballen me kërcënime serioze.
Në anën tjetër, varfëria apo mungesa e perspektivës ekonomike, në vetvete, zakonisht nuk përbëjnë arsye të mjaftueshme për përfitimin e azilit.
Sipas Atlasit të Migracionit 2024, të Qendrës së Përbashkët Kërkimore të Komisionit Evropian, arsyet e migrimit zakonisht janë të ndërlidhura dhe përfshijnë faktorë ekonomikë, pasigurinë, presionet mjedisore dhe aspiratat personale.
Edhe sociologu Hein de Haas, nga Universiteti i Amsterdamit, në një studim të publikuar më 2021, vë në pikëpyetje ndarjen e prerë ndërmjet migrimit vullnetar dhe atij të detyruar. Sipas tij, vendimet për migrim varen njëkohësisht nga dëshirat e individëve dhe nga burimet që ata kanë në dispozicion për t’u larguar.
Prandaj, refuzimi i një kërkese për azil nuk mjafton, në vetvete, për të përcaktuar nëse largimi nga vendi i origjinës ka qenë i domosdoshëm. Po ashtu, ky vendim nuk nënkupton automatikisht se kthimi në vendin e origjinës është i rrezikshëm.