Një studim i Spitalit Universitar të Lozanës (CHUV) ka analizuar përvojat dhe motivet e personave që shqyrtojnë mundësinë e vetëvrasjes së asistuar. Gjetjet tregojnë se vendimi rrallëherë lidhet me një arsye të vetme, por zakonisht formohet gradualisht gjatë jetës.
Studimi përfshiu 30 persona që ndodheshin në procesin e shqyrtimit të vetëvrasjes së asistuar: 17 gra dhe 13 burra, të moshës nga 35 deri në 97 vjeç, nga tri rajonet kryesore gjuhësore të Zvicrës.
Sipas një komunikate të publikuar të martën nga CHUV, intervistat e thelluara u zhvilluan gjatë viteve 2023–2025, në spital ose në banesat e pjesëmarrësve. Në hulumtim mori pjesë një ekip ndërdisiplinor specialistësh të kujdesit paliativ, si dhe të shkencave humane dhe shoqërore.
“Deri më tani, kishim relativisht pak të dhëna të mbledhura drejtpërdrejt nga personat që kërkojnë vetëvrasje të asistuar. Donim t’i dëgjonim ata, të kuptonim se si e shpjegojnë vendimin e tyre dhe çfarë ka vërtet rëndësi për ta”, tha sociologia Solenne Blanc, e cituar në komunikatë.
Gjashtë dimensione që ndikojnë në vendim
Studimi konstaton se arsyet dhe përvojat jetësore të personave ndryshojnë nga njëri individ te tjetri. Megjithatë, studiuesit identifikuan gjashtë dimensione që ndërthuren, ndikojnë te njëri-tjetri dhe evoluojnë me kalimin e kohës.
Ndër faktorët e evidentuar është dëshira e personit për ta përfytyruar dhe për ta përcaktuar vetë fundin e jetës, si dhe për të ruajtur ndjenjën e kontrollit mbi të ardhmen e vet, në disa raste shumë kohë përpara shfaqjes së problemeve shëndetësore.
Një tjetër faktor është nevoja për t’u dëgjuar dhe kuptuar nga njerëzit e afërt. Studimi evidenton gjithashtu kërkimin e një zgjidhjeje të besueshme, të cilës personi mendon se mund t’i drejtohet nëse situata bëhet e papërballueshme për shkak të dhimbjeve, varësisë nga të tjerët ose humbjes së kuptimit të jetës.
Po ashtu, ndikim ka edhe frika se mund të humbet mundësia për ta ndërmarrë këtë hap në të ardhmen, nëse kushtet ndryshojnë dhe procedura nuk është më e mundur.
Sipas CHUV-së, këto rezultate tregojnë se kërkesa për vetëvrasje të asistuar nuk duhet të reduktohet në një simptomë të vetme, në një ngjarje të caktuar që e nxit vendimin apo vetëm në intensitetin e vuajtjeve në momentin kur shprehet kërkesa.
Rëndësia e dialogut me pacientin
Studiuesit theksojnë se njohja e kompleksitetit të këtyre vendimeve nuk nënkupton as miratimin, as kundërshtimin e tyre. Përkundrazi, ajo mundëson një dialog klinik më të kujdesshëm, që merr parasysh përjetimet, frikërat dhe gjërat që personi dëshiron të ruajë.
Këtë e thekson edhe profesoresha Claudia Gamondi, drejtuese e Shërbimit të Kujdesit Paliativ dhe Mbështetës në CHUV, e cituar në komunikatën e institucionit.
Vetëvrasja e asistuar në Zvicër
Zvicra ishte ndër vendet e para në botë që lejoi vetëvrasjen e asistuar, në vitin 1942. Sipas CHUV-së, që atëherë, rreth 15 vende të tjera kanë ndjekur një rrugë të ngjashme.
Të dhënat e Zyrës Federale të Statistikave të Zvicrës tregojnë se gjatë vitit 2023 në vend u regjistruan 1.729 raste të vetëvrasjes së asistuar, që përbënin rreth 2–3 për qind të të gjitha vdekjeve. Sipas spitalit universitar, kjo shifër ka shënuar rritje të vazhdueshme gjatë dhjetë viteve të fundit.
