Zviceranët votojnë për lehtësimin e rregullave për eksportin e armëve

Aktualisht, Zvicra zbaton rregulla të rrepta për eksportin e armëve, sistemeve të armëve, municionit dhe komponentëve ushtarakë

Qytetarët zviceranë do të vendosin më 29 nëntor nëse vendi duhet të lehtësojë rregullat për eksportin e armëve dhe materialeve ushtarake. Ndryshimet synojnë t’i japin Qeverisë më shumë fleksibilitet në një situatë të ndryshuar gjeopolitike, por kundërshtarët paralajmërojnë për dobësimin e kontrolleve.

Parlamenti zviceran miratoi më 19 dhjetor 2025 ndryshimet në Ligjin për Materialin Luftarak. Kundër tyre u mblodhën nënshkrimet e nevojshme për referendum, kështu që vendimin përfundimtar do ta marrin votuesit më 29 nëntor 2026.

Aktualisht, Zvicra zbaton rregulla të rrepta për eksportin e armëve, sistemeve të armëve, municionit dhe komponentëve ushtarakë. Eksportet mund të refuzohen, ndër të tjera, kur vendi marrës është i përfshirë në konflikt të armatosur, kur shkelen rëndë të drejtat e njeriut ose ekziston rreziku që materiali të përdoret kundër popullsisë civile apo të ridërgohet në mënyrë të paligjshme.

Çfarë do të ndryshonte?

Me ndryshimet e miratuara nga Parlamenti, Zvicra do të mund të furnizonte me material luftarak shtetet partnere të përcaktuara në rregullore edhe nëse ato janë të përfshira në një konflikt të armatosur, por vetëm nëse një eksport i tillë është në përputhje me neutralitetin zviceran dhe interesat e politikës së jashtme dhe të sigurisë.

Këshilli Federal do të fitonte gjithashtu më shumë hapësirë për të devijuar nga disa kritere të autorizimit në rrethana të jashtëzakonshme, kur kjo konsiderohet e nevojshme për mbrojtjen e interesave të Zvicrës.

Një ndryshim tjetër lidhet me ridërgimin e armëve. Vendet që blejnë material luftarak zviceran nuk do të detyroheshin në çdo rast të kërkonin paraprakisht miratimin e Zvicrës për transferimin e tij në një shtet tjetër.

Megjithatë, autoritetet zvicerane do të mund të vazhdonin të kërkonin deklaratë për mos-rieksportim kur këtë e kërkojnë arsyet e politikës së jashtme, neutralitetit ose sigurisë.

Qeveria dhe Parlamenti mbështesin ndryshimet

Këshilli Federal dhe Parlamenti rekomandojnë votimin në favor të ndryshimeve.

Sipas tyre, përkeqësimi i situatës ndërkombëtare të sigurisë ka treguar nevojën që Zvicra të ketë më shumë fleksibilitet në politikën e eksportit të materialit luftarak.

Autoritetet argumentojnë gjithashtu se një industri konkurruese e mbrojtjes është e rëndësishme për sigurinë e vetë Zvicrës dhe për ruajtjen e vendit brenda zinxhirëve ndërkombëtarë të furnizimit në sektorin e mbrojtjes.

Lista e vendeve partnere përfshin aktualisht 36 shtete, mes tyre vendet e BE-së dhe EFTA-s, si dhe SHBA-në, Mbretërinë e Bashkuar, Kanadanë, Australinë dhe Japoninë.

Kundërshtarët paralajmërojnë për rreziqe

Komiteti që kërkoi referendumin e kundërshton liberalizimin e rregullave.

Sipas kundërshtarëve, ndryshimet mund të dobësojnë kontrollin e Zvicrës mbi destinacionin përfundimtar të armëve të prodhuara në vend. Ata argumentojnë se heqja e detyrimit sistematik për deklaratat e mos-rieksportimit mund ta bëjë më të vështirë kontrollin se ku përfundojnë armët zvicerane.

Ata paralajmërojnë gjithashtu për rrezikun që materiali ushtarak të arrijë në vende të përfshira në konflikte ose me probleme serioze në fushën e të drejtave të njeriut.

A do të mund të eksportonte Zvicra armë direkt në Ukrainë?

Një nga çështjet kryesore që lidhet me ndryshimet është lufta në Ukrainë.

Sipas Qeverisë zvicerane, edhe nëse ndryshimet miratohen në referendum, eksportet e drejtpërdrejta të materialit luftarak zviceran në Ukrainë do të mbeten të ndaluara.

Arsyeja është se ligji i neutralitetit do të vazhdojë të zbatohet plotësisht.

Në raste të caktuara, megjithatë, ridërgimi i materialit të blerë më parë nga një shtet partner mund të bëhet praktikisht i mundur në të ardhmen, nëse në momentin e eksportit fillestar nuk është kërkuar deklaratë për mos-rieksportim. Autoritetet theksojnë se çdo kërkesë për eksport do të vazhdojë të shqyrtohet individualisht.

Vendimi më 29 nëntor

Referendumi do të mbahet më 29 nëntor 2026.

Nëse shumica voton “Po”, ndryshimet e miratuara nga Parlamenti në Ligjin për Materialin Luftarak do të hyjnë në fuqi.

Nëse shumica voton “Jo”, ndryshimet do të refuzohen dhe rregullat aktuale ligjore do të mbeten në fuqi.

Pavarësisht rezultatit, Zvicra do të vazhdojë të jetë e detyruar të respektojë ligjin e neutralitetit, të drejtat e njeriut dhe detyrimet e saj ndërkombëtare gjatë shqyrtimit të eksporteve të materialit luftarak.

---