Një studim i ri shkencor ka zbuluar arsyen pse rrëshqitja masive e shkëmbinjve në fshatin Brienz të kantonit Graubünden, në Zvicër, ndodhi disa javë më vonë sesa kishin parashikuar ekspertët në vitin 2023.
Sipas studiuesve, një grumbull i vjetër materialesh shkëmbore në fund të shpatit kishte vepruar si pengesë natyrore, duke ngadalësuar shembjen, shkruan swissinfo.ch, transmeton albinfo.ch.
Hulumtimi është realizuar nga Instituti Zviceran për Kërkimin e Borës dhe Orteqeve (SLF), ndërsa rezultatet janë publikuar në revistën shkencore Engineering Geology. Studiuesit kanë analizuar lëvizjen e masave shkëmbore për të kuptuar pse shembja nuk ndodhi në kohën e parashikuar.
Më 12 maj 2023, autoritetet zvicerane urdhëruan evakuimin e fshatit Brienz/Brinzauls, pasi lëvizjet e përshpejtuara të një mase të madhe shkëmbore mbi vendbanim paralajmëronin një shembje të afërt.
Megjithatë, shembja ndodhi vetëm natën ndërmjet 15 dhe 16 qershorit 2023, kur rreth 1.2 milionë metra kub shkëmbinj dhe materiale të tjera rrëshqitën drejt fshatit. Masa shkëmbore kaloi shumë pranë zonës së banuar, por nuk e goditi drejtpërdrejt atë.
Sipas ekipit të udhëhequr nga studiuesi Robert Kenner, shkaku kryesor i vonesës ishte një grumbull materialesh të copëzuara shkëmbore në pjesën e poshtme të shpatit.
Ky grumbull veproi si një frenues natyror, duke penguar përkohësisht lëvizjen e shkëmbinjve. Megjithatë, efekti i tij nuk ishte i qëndrueshëm.
Gjatë procesit, brenda materialeve të grumbulluara krijoheshin vazhdimisht sipërfaqe të reja rrëshqitjeje, të cilat mundësonin përshpejtimin e përkohshëm të masës shkëmbore.
Kështu, periudhat e ngadalësimit dhe përshpejtimit alternoheshin, duke e bërë shumë të vështirë përcaktimin e momentit të saktë të shembjes.
Studiuesit përdorën simulime kompjuterike për të analizuar këtë fenomen dhe konstatuan se ndërveprimi ndërmjet shkëmbinjve dhe materialeve të grumbulluara kishte ndikuar drejtpërdrejt në kohën e shembjes.
Më 15 qershor 2023, situata ndryshoi ndjeshëm. Pjesa perëndimore e masës së paqëndrueshme shkëmbore u shkëput, ndërsa pjesa lindore ndaloi lëvizjen. Masa e mbetur u përshpejtua me shpejtësi dhe rrëshqiti drejt luginës në orën 23:38.
Sipas ekspertëve, ky rast dëshmon kufizimet e metodave tradicionale të parashikimit të rrëshqitjeve të dheut dhe shkëmbinjve, veçanërisht në zonat malore ku ndërveprojnë faktorë të ndryshëm gjeologjikë.
Studimi thekson rëndësinë e analizimit të materialeve të grumbulluara në fund të shpateve, pasi ato mund të ndikojnë ndjeshëm në shpejtësinë dhe kohën e shembjeve.
Ndërkohë, situata në Brienz është përmirësuar ndjeshëm. Pas më shumë se një viti evakuimi, banorët u lejuan të ktheheshin në shtëpitë e tyre në fund të janarit 2026.
Ekspertët vlerësojnë se evakuimi në kohë i banorëve ishte vendimtar për shmangien e një tragjedie të mundshme, ndërsa gjetjet e reja pritet të ndihmojnë në përmirësimin e sistemeve të paralajmërimit dhe menaxhimit të rreziqeve natyrore në Zvicër.
