Më pak se dy javë para referendumeve federale të 29 nëntorit, sondazhi i dytë i realizuar nga instituti gfs.bern, në kuadër të hulumtimit të transmetuesit publik zviceran SSR, tregon ndryshime në qëndrimet e votuesve për disa nga çështjet që do të hidhen në votim.
Sipas rezultateve të sondazhit, financimi i pensionit të 13-të të sigurimit të pleqërisë dhe mbijetesës (AVS/AHV), si dhe ndryshimi i Ligjit Federal për Materialet e Luftës, vazhdojnë të jenë çështje të kontestuara.
Nëse votimi do të mbahej sipas qëndrimeve të shprehura më 7 nëntor, propozimi për financimin e pensionit të 13-të do të mbështetej nga 46 për qind e të anketuarve, ndërsa 51 për qind do ta kundërshtonin. Sa i përket ndryshimit të Ligjit për Materialet e Luftës, 49 për qind janë shprehur në favor dhe 46 për qind kundër.
Ndryshimi më i madh është regjistruar te nisma për tatim të drejtë federal për çiftet e martuara. Në sondazhin e parë, kjo nismë kishte më shumë mbështetje, por rezultatet e reja tregojnë se vetëm 40 për qind e të anketuarve janë në favor të saj, ndërsa 54 për qind kundër.
Ndërkaq, nisma për kufizimin e fishekzjarrëve vazhdon të ketë mbështetje të konsiderueshme. Rreth 63 për qind e të anketuarve janë shprehur në favor të saj, ndonëse mbështetja ka rënë për gjashtë pikë përqindjeje krahasuar me sondazhin e parë.
Sipas të dhënave, 52 për qind e qytetarëve deklarojnë se janë të sigurt se do të marrin pjesë në votim. Kjo përqindje është pothuajse pesë pikë mbi mesataren e pjesëmarrjes së regjistruar që nga viti 2011.
Financimi i pensionit të 13-të përmes rritjes së TVSH-së
Në dhjetor, për herë të parë, të gjithë përfituesit e pensionit të sigurimit të pleqërisë dhe mbijetesës (AVS/AHV) në Zvicër do të marrin pensionin e 13-të. Ky vendim ishte miratuar nga 58.2 për qind e votuesve në mars të vitit 2024.
Sfida tashmë është sigurimi i mjeteve për financimin e kësaj pagese shtesë, e cila vlerësohet të kushtojë rreth katër miliardë franga zvicerane.
Për këtë qëllim, Parlamenti po shqyrton rritjen e normës së Tatimit mbi Vlerën e Shtuar (TVSH) nga 8.1 në 8.5 për qind, duke filluar nga viti 2028. Kjo masë pritet të sigurojë rreth 1.4 miliardë franga të ardhura shtesë dhe të lehtësojë përkohësisht financimin e fondit të AVS-së, deri në gjetjen e një zgjidhjeje afatgjatë.
Propozimi i Qeverisë Federale mbështetet nga partitë e majta dhe ato të qendrës, të cilat e konsiderojnë rritjen e TVSH-së si një kompromis për sigurimin e financimit të pensionit të 13-të. Në anën tjetër, partitë e djathta kundërshtojnë këtë masë, duke argumentuar se rritja e TVSH-së do të ndikonte në fuqinë blerëse të familjeve.
Meqë propozimi parasheh ndryshime kushtetuese, miratimi i tij kërkon shumicën e dyfishtë: atë të votuesve dhe të kantoneve.
Megjithatë, rezultati i votimit të 29 nëntorit nuk do të ndikojë në pagesën e pensionit të 13-të, e cila është e garantuar pavarësisht vendimit të votuesve për mënyrën e financimit të saj.
Sondazhi tregon gjithashtu një ndarje më të theksuar politike. Mbështetja për propozimin është rritur në mesin e simpatizantëve të Partisë Socialdemokrate (PS), në 69 për qind, dhe të të Gjelbërve, në 65 për qind. Ndërsa kundërshtimi është forcuar te Partia Liberale Radikale (PLR), me 67 për qind, dhe Partia Popullore Zvicerane (UDC), me 74 për qind.
Ligji për Materialet e Luftës: qëndrimet mbeten të ndara
Edhe ndryshimi i Ligjit Federal për Materialet e Luftës, i cili synon lehtësimin e kushteve për eksportin e armëve, vazhdon të jetë një nga çështjet më të diskutueshme të referendumit.
Reforma mbështetet nga partitë e qendrës së djathtë, të cilat theksojnë rëndësinë e industrisë zvicerane të armatimit dhe sigurisë së furnizimit. Ndërkaq, partitë e majta e kundërshtojnë atë, duke shprehur shqetësimin se lehtësimi i rregullave mund të mundësojë eksportin e armëve drejt vendeve në luftë ose atyre që shkelin të drejtat e njeriut, si dhe të ndikojë në parimin e neutralitetit të Zvicrës.
Sipas sondazhit të dytë, mbështetja për ndryshimin e ligjit vazhdon të jetë pak më e lartë, por kundërshtimi është rritur krahasuar me hulumtimin e parë.
Ndarjet politike janë thelluar: mbështetja për reformën është rritur në mesin e simpatizantëve të PLR-së, në 79 për qind, dhe të UDC-së, në 66 për qind. Ndërsa kundërshtimi është forcuar te simpatizantët e të Gjelbërve, në 77 për qind, dhe të PS-së, në 75 për qind.
Dallime vërehen edhe ndërmjet rajoneve gjuhësore. Në Zvicrën gjermanofolëse, mbështetja ka rënë në 51 për qind, ndërsa në atë frankofone është rritur në 45 për qind. Në Zvicrën italofone, kundërshtimi ndaj reformës ka arritur në 55 për qind.
Nisma për tatimin e çifteve të martuara humb mbështetjen
Një nga ndryshimet më të dukshme në qëndrimet e votuesve është regjistruar te nisma e Partisë së Qendrës, e titulluar “Për tatim federal të drejtë për çiftet e martuara”.
Nisma synon t’i japë fund trajtimit të pabarabartë tatimor të çifteve të martuara, duke ruajtur sistemin e tatimit të përbashkët të bashkëshortëve. Ajo ka të bëjë vetëm me tatimin federal të drejtpërdrejtë.
Sondazhi i dytë tregon se kundërshtimi ndaj kësaj nisme është rritur në pothuajse të gjitha grupet politike dhe rajonet gjuhësore.
Rënia më e theksuar e mbështetjes është regjistruar te simpatizantët e PLR-së, ku 61 për qind tashmë e kundërshtojnë nismën, një rritje prej 21 pikësh përqindjeje krahasuar me sondazhin e parë.
Mbështetja ka rënë gjithashtu te simpatizantët e Partisë Liberale të Gjelbër (PVL), në 26 për qind, te PS-ja, në 20 për qind, dhe te të Gjelbërit, në 24 për qind.
Në nivel rajonal, mbështetja për nismën ka rënë në 39 për qind në Zvicrën gjermanofolëse, 41 për qind në atë frankofone dhe 48 për qind në Zvicrën italofone.
Ndryshim është vërejtur edhe te vetë çiftet e martuara dhe personat në partneritet të regjistruar. Në sondazhin e parë, 65 për qind e këtij grupi e mbështesnin nismën, ndërsa në sondazhin e dytë mbështetja ka rënë në 49 për qind.
Nisma për kufizimin e fishekzjarrëve
Çështja e katërt që do t’u prezantohet votuesve më 29 nëntor është nisma për kufizimin e fishekzjarrëve.
E mbështetur nga disa organizata për mbrojtjen e kafshëve, nisma synon ndalimin e shitjes dhe përdorimit të fishekzjarrëve që prodhojnë zhurmë të madhe. Përjashtime do të mund të lejohen nga kantonet për ngjarje me rëndësi përtej nivelit rajonal.
Në rast të miratimit të nismës, qytetarët nuk do të lejoheshin të përdornin mjete piroteknike që prodhojnë zhurmë, pavarësisht rrethanave.
Sipas sondazhit të dytë, shumica e të anketuarve vazhdon ta mbështesë këtë nismë, megjithëse në disa parti mbështetja ka shënuar rënie.
Në mesin e simpatizantëve të të Gjelbërve, mbështetja është 90 për qind, te PS-ja 81 për qind dhe te PVL-ja 77 për qind. Në Partinë e Qendrës ajo ka rënë në 61 për qind.
Ndërsa në mesin e simpatizantëve të PLR-së, mbështetja për ndalimin ka rënë në 43 për qind, kurse te UDC-ja në 47 për qind.
Në të tria rajonet gjuhësore të Zvicrës, shumica e të anketuarve mbështesin kufizimin e fishekzjarrëve: 65 për qind në Zvicrën gjermanofolëse, 57 për qind në atë frankofone dhe 53 për qind në Zvicrën italofone.
Metodologjia e sondazhit
Sondazhi i dytë i serisë Trend SRG-SSR për referendumet e 29 nëntorit 2026 është realizuar nga instituti hulumtues gfs.bern, në periudhën 4–11 nëntor 2026.
Në hulumtim kanë marrë pjesë 13.527 qytetarë me të drejtë vote. Margjina e gabimit statistikor është plus/minus 2.8 pikë përqindjeje.