Nisma për ndalimin e fishekzjarrëve të zhurmshëm ka nxitur debat në Zvicër. Komuna e St. Moritzit e sheh si një hap të duhur, ndërsa tregtarët e mjeteve piroteknike druhen për të ardhmen e bizneseve të tyre.
Zvicra do të votojë më 29 nëntor për nismën që synon ndalimin e shitjes dhe përdorimit të fishekzjarrëve të zhurmshëm. Për disa qytetarë, ato janë pjesë e pandashme e festimeve, ndërsa për të tjerë përbëjnë një shqetësim të vazhdueshëm për shkak të zhurmës.
Nisma synon të ndalojë, në parim, shitjen dhe përdorimin e mjeteve piroteknike që shkaktojnë zhurmë të madhe. Përjashtime do të mund të lejohen për ngjarje të mëdha.
Festivali në Kreuzlingen rrezikon të ardhmen pa fishekzjarrët
Një nga ngjarjet që mund të preket nga nisma është festivali Lake Night, që organizohet çdo verë në Kreuzlingen, buzë Liqenit të Konstancës, dhe tërheq rreth 40 mijë vizitorë. Kulmi i festivalit është shfaqja madhështore e fishekzjarrëve mbi liqen.
Nëse nisma miratohet, presidenti i komitetit organizativ, Markus Baiker, sheh dy skenarë të mundshëm. Sipas tij, njëri prej tyre është që organizatorët të përballen me vështirësi të mëdha për të siguruar lejen e posaçme për shfaqjen e fishekzjarrëve.
Në këtë rast, Baiker dyshon se festivali do të mund të vazhdojë të ekzistojë në planin afatgjatë.
Megjithatë, ai nuk e përjashton mundësinë që një leje e tillë të tërheqë edhe më shumë vizitorë, nëse fishekzjarrët ndalohen në komunat përreth.
Organizatorët kanë shqyrtuar edhe alternativa, si shfaqjet me dronë dhe ato me ujë, por i kanë hedhur poshtë. Sipas Baikerit, shfaqjet me dronë kërkojnë sistem zëri, ndërsa ato me ujë nuk mund të shihen njësoj mirë nga të gjithë spektatorët.
Një e treta e komunave në Graubünden kanë ndaluar fishekzjarrët
Kantoni i Graubündenit ka tashmë përvojë me ndalimin e fishekzjarrëve. Komuna e Davosit e vendosi këtë ndalim në vitin 2020, duke u bërë një nga pionieret në këtë drejtim. Më pas, edhe komuna të tjera ndoqën të njëjtën rrugë, përfshirë St. Moritzin.
Pas katër vjetësh me këtë rregull, kryetari i komunës së St. Moritzit, Christian Jott Jenny, thotë se banorët janë përshtatur mirë.
„Njerëzit mund të jetojnë shumë mirë me këtë“, është shprehur ai.
Edhe në këtë komunë mund të lejohen përjashtime nga ndalimi. Megjithatë, Jenny do të mirëpriste një rregullim të njëjtë në nivel më të gjerë.
„Është absurde që secila komunë të vendosë e vetme“, ka deklaruar ai.
Tregtarët druhen për të ardhmen e bizneseve
Sipas sondazhit të fundit të SRG-së, nisma gëzon mbështetje të konsiderueshme në mesin e qytetarëve zviceranë. Rreth 69 për qind e të anketuarve janë shprehur se do të votonin pro ndalimit të fishekzjarrëve të zhurmshëm.
Përjashtimet do të mund të përfshinin mjete piroteknike me nivel të ulët zhurme, si ato të njohura si „vullkane“, të cilat krijojnë efekte ndriçuese.
Megjithatë, Alain Stucki, tregtar i mjeteve piroteknike nga Zvicra Lindore dhe kundërshtar i nismës, shpreson që rezultati i votimit të jetë ndryshe.
Biznesi familjar i tij në kantonin e St. Gallenit prej vitesh merret me shitjen e mjeteve të ndryshme piroteknike, përfshirë vullkane, raketa dhe petarda.
Për Stuckin, pasojat ekonomike mund të jenë të konsiderueshme. Sipas tij, vullkanet piroteknike dhe shkopinjtë bengalë përbëjnë rreth një të katërtën e xhiros së biznesit, por të ardhurat nga këto produkte nuk do të mjaftonin për ta mbajtur atë në funksion.
Ai e konsideron ndezjen e fishekzjarrëve një traditë të bukur, të cilën do të dëshironte ta ruante edhe personalisht. Për këtë arsye, ai vlerëson se nisma shkon shumë larg.
Nismëtarja Corinne Meister e pranon se ndalimi mund të sjellë humbje ekonomike për sektorin e prekur. Megjithatë, ajo thekson se kompanitë kanë pasur kohë të përgatiten, pasi nisma është dorëzuar që në vitin 2022.
Votimi për nismën që synon ndalimin e fishekzjarrëve të zhurmshëm do të mbahet më 29 nëntor 2026.
