Të kesh një fëmijë, luks: A po shkon SHBA drejt të njëjtit fat si Zvicra?

Kriza e lindshmërisë po thellohet në Shtetet e Bashkuara, ndërsa rënia e numrit të fëmijëve për grua po afrohet me nivelet e ulëta të vendeve si Zvicra. Kostoja e lartë e jetesës, ndryshimi i vlerave dhe vështirësitë për të kombinuar familjen me karrierën po ndikojnë gjithnjë e më shumë në vendimin për të pasur fëmijë.

Rimëkëmbja pas një goditjeje është pjesë e rëndësishme e identitetit amerikan. Megjithatë, kjo frymë e qëndrueshmërisë nuk po reflektohet në zhvillimet demografike. Ndërsa në të kaluarën lindshmëria binte gjatë periudhave të krizave, më pas zakonisht pasonte një rimëkëmbje.

Që nga viti 2007, kjo nuk ka ndodhur më. Pas krizës financiare, numri mesatar i fëmijëve për grua ka vijuar të bjerë në Shtetet e Bashkuara. Në më pak se 20 vjet, norma e fertilitetit ka zbritur nga rreth 2.1 në 1.6 fëmijë për grua, niveli më i ulët i regjistruar ndonjëherë në vend.

Kjo situatë nuk i ka shpëtuar vëmendjes së administratës së Donald Trump. “Shtetet e Bashkuara aktualisht po përjetojnë një nivel të ulët lindshmërie”, deklaroi në maj Mehmet Öz, drejtuesi i Agjencisë së Shëndetit Publik të SHBA-së, duke e rikthyer në qendër të debatit çështjen e rënies së lindjeve.

Krahasuar me mesataren e vendeve të zhvilluara, SHBA-ja për një kohë të gjatë kishte një pozicion relativisht të favorshëm, me rreth 2.1 fëmijë për grua në vitet 2000 – një nivel që konsiderohet i përshtatshëm për ruajtjen e një popullsie të qëndrueshme.

Por gjatë rreth dy dekadave të fundit, kurba ka qenë në rënie dhe po i afrohet asaj të Zvicrës. Me 1.29 fëmijë për grua, Zvicra renditet në pjesën e poshtme të vendeve të OECD-së për nga fertiliteti.

Kriza e kostos së jetesës

Përtej ngjashmërive strukturore dhe shoqërore – federalizmit, historisë së ideve dhe rëndësisë që i kushtohet lirisë individuale në marrëdhëniet me shtetin – SHBA-ja dhe Zvicra kanë edhe disa të përbashkëta të rëndësishme në aspektin ekonomik.

Të dyja janë vende të pasura. Sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN), Zvicra renditet e katërta në botë për të ardhurat për frymë, ndërsa SHBA-ja e teta. Megjithatë, kur merret parasysh fuqia blerëse për frymë, të dyja vendet zbresin në renditje: Zvicra në vendin e tetë dhe SHBA-ja në të 11-in.

Kostoja e jetesës është veçanërisht e lartë në qytetet e mëdha. Në një renditje të fundit globale për qytetet më të shtrenjta, gjashtë qytete zvicerane zënë gjashtë vendet e para, me Zyrihun në krye. Nju Jorku renditet i shtati, San Francisko i dhjeti dhe Seattle i 12-ti. Edhe qytete të tjera amerikane, si Uashingtoni, San Jose, Bostoni dhe Charleston, janë ndër 20 qytetet më të shtrenjta në botë.

Si në Zvicër, ashtu edhe në SHBA, shtresa e mesme po përballet me presion në buxhetet familjare. Fuqia më e ulët blerëse nënkupton kursime në fusha të ndryshme të jetës – përfshirë edhe vendimin për të pasur fëmijë.

Në këtë kontekst, lindshmëria në Zvicër ka pësuar rënie të ndjeshme, pas një periudhe stabilizimi.

Më pak fëmijë të tretë – ose fare pa fëmijë

Ndryshe nga shumica e vendeve perëndimore, rënia e fundit e lindshmërisë nuk lidhet vetëm me rritjen e numrit të njerëzve që nuk kanë fëmijë.

Në Zvicër, për shembull, çiftet po hasin gjithnjë e më shumë vështirësi për të pasur një fëmijë të tretë. Specialistët e lidhin këtë me kushtet e jetesës.

Për shumë prindër, kostot e banimit, kujdesi për fëmijët dhe vështirësia për të balancuar jetën familjare me atë profesionale bëhen të papërballueshme kur familja ka tre fëmijë.

Në Zvicër, shpenzimet direkte dhe indirekte që lidhen me rritjen e një fëmije vlerësohen në rreth një milion franga.

I njëjti fenomen mund të vërehet edhe në qytetet e mëdha amerikane. Dhjetë vjet më parë, të pasurit e një fëmije të tretë në Manhattan shihej si shenjë e një statusi të lartë shoqëror. Por që nga viti 2007, SHBA-ja ka regjistruar një nga rëniet më të dukshme në numrin e fëmijëve të tretë.

Megjithatë, në Shtetet e Bashkuara, faktori kryesor i rënies së lindshmërisë është zgjedhja për të mos pasur fare fëmijën e parë, sipas Lyman Stone, anëtar i Institute for Family Studies, një institut kërkimor me orientim konservator.

Në Zvicër, përqindja e personave që zgjedhin të mos kenë fëmijë ka mbetur relativisht e qëndrueshme për një periudhë të gjatë, ndonëse edhe atje është rritur vitet e fundit.

Gjithnjë e më shumë amerikanë hezitojnë të kenë fëmijë

Edhe pse infertiliteti biologjik është në rritje në SHBA, nga pikëpamja demografike një faktor shumë më i rëndësishëm është numri i njerëzve që vendosin qëllimisht të mos kenë fëmijë.

Sipas një studimi të Pew Research Center, ndërmjet viteve 2002 dhe 2023, përqindja e grave të moshës 20 deri në 30 vjeç që deklaronin se nuk dëshironin fëmijë u rrit nga 7% në 23%.

Fenomeni është edhe më i theksuar te gratë e moshës 20 deri në 24 vjeç, ku përqindja arrin në 34%. Për burrat, shifrat janë pothuajse të njëjta.

Edhe në Zvicër kjo përqindje është rritur. Në vitin 2013, vetëm 6% e të anketuarve deklaronin se nuk dëshironin fëmijë. Në vitin 2023, kjo shifër kishte arritur në 17%. Sondazhet që përfshijnë edhe personat nën moshën 20 vjeç tregojnë se kjo përqindje arrin deri në 23% në këtë grupmoshë.

Vështirësia për të kombinuar familjen me punën

Demografët i lidhin këto zhvillime me disa faktorë: ndryshimin e prioriteteve dhe vlerave shoqërore, rritjen e kostos së jetesës dhe perspektivat më të kufizuara profesionale që lidhen me të ashtuquajturën “penalitet i mëmësisë”.

Në analizë përfshihen gjithashtu faktorë si vetmia dhe ndikimi i rrjeteve sociale në mënyrën e jetesës dhe në pritshmëritë për të ardhmen.

Në SHBA, ashtu si në shumë vende të tjera, shumë gra kanë më pak fëmijë nga sa do të dëshironin. Ky hendek mes numrit të fëmijëve të dëshiruar dhe atij që realisht lindin, i njohur si “hendeku i fertilitetit”, po zgjerohet.

Sipas një raporti të publikuar këtë verë nga Institute for Family Studies, ndërsa norma e fertilitetit në SHBA ka rënë në 1.6 fëmijë për grua, gratë presin të kenë mesatarisht dy fëmijë dhe dëshirojnë 2.4 fëmijë.

Studiuesja Ilyana Kuziemko ofron një tjetër shpjegim. Në një studim të publikuar në vitin 2018, ekonomistja e Universitetit Princeton argumentonte se gratë, para lindjes së fëmijës së parë, kanë tendencë të nënvlerësojnë vështirësinë e kombinimit të jetës familjare me atë profesionale. Kjo nënvlerësim është edhe më i theksuar te gratë me arsimim të lartë.

Mosha e nënave, një avantazh për SHBA-në

Ashtu si në pjesën më të madhe të vendeve perëndimore, edhe në SHBA po rritet mosha mesatare e grave në momentin e lindjes së fëmijës së parë.

Në vitin 2023, kjo moshë ishte 27.5 vjeç. Në zonat rurale ishte dukshëm më e ulët, rreth 24.8 vjeç, ndërsa në zonat e mëdha urbane arrinte në 28.5 vjeç.

Në krahasim ndërkombëtar, kjo shifër mbetet relativisht e ulët. Në Zvicër, për shembull, mosha mesatare e nënës në lindjen e fëmijës së parë ishte 31.3 vjeç në vitin 2023.

Kjo diferencë shpjegohet kryesisht me modele të ndryshme vlerash në rajone të ndryshme dhe me ndikimin e komuniteteve fetare, veçanërisht në të ashtuquajturin “Bible Belt”, zonat jugore të SHBA-së ku protestantizmi konservator ka një ndikim të fortë shoqëror.

Për këtë arsye, Shtetet e Bashkuara kanë ende një hapësirë kohore që mund t’u mundësojë atyre të zbusin pjesërisht efektet e krizës së kostos së jetesës. Çiftet që e shtyjnë vendimin për të pasur fëmijë vetëm për shkak të faktorëve ekonomikë kanë ende një periudhë kohore në dispozicion.

Por nëse SHBA-ja nuk arrin t’i kapërcejë pasojat e krizës së kostos së jetesës, rënia e fertilitetit mund të thellohet më tej.

Me numrin në rritje të të rinjve dhe të rejave që nuk dëshirojnë të kenë fëmijë, Shtetet e Bashkuara mund të përballen me një zhvillim demografik gjithnjë e më të ngjashëm me atë të Zvicrës/albinfo.ch/

---