Pas suksesit ndërkombëtar të “Hive”, regjisorja nga Prishtina, Blerta Basholli, rikthehet me filmin “Dua”. I shkruar së bashku me Nicole Borgeat, filmi sjell një projekt me rëndësi jo vetëm artistike, por edhe kombëtare, duke iu rikthyer temës së luftës.
“Dua” arrin të na kaplojë emocionalisht pa na mbingarkuar. Na kthen në kohë përmes mënyrës se si e paraqet luftën, jo me statistika e retorikë të ashpër, e as me imazhe nga fronti, por përmes njerëzve të zakonshëm që e përjetuan atë, që nga protestat e deri te intervenimi i NATO-s.
“Dua” ka në qendër personazhin me të njëjtin emër, të luajtur nga aktorja Pinea Matoshi, një vajzë 13-vjeçare nga perspektiva e së cilës rrjedh narrativa e filmit. Dua, si personazh, është e frymëzuar nga jeta e vetë regjisores.
Përveç dy-tri momenteve që as lufta nuk arrin t’ia marrë adoleshencës, si bisedat me shoqërinë dhe puthjën e parë, Dua nuk jeton si vajzat e moshës së saj në pjesë të tjera të botës. Jeta e saj trazohet dhe, me kalimin e kohës, mllefi nuk e lejon më të heshtë. Ajo revoltohet dhe shkakton probleme që më pas e ndjekin atë dhe familjen e saj deri në fund të filmit.
Filmi na sjell një përditshmëri të mbushur me pasiguri: fqinjët serbë kthehen në armiq të hapur, gjendja ekonomike rëndohet, ndërsa shqiptarët largohen njëri pas tjetrit nga vendet e punës. Megjithatë, personazhet vazhdojnë të kapen fort pas dëshirës për të qëndruar në vendlindje dhe për t’i rezistuar asaj që po vjen. Jeta vazhdon nga dita në ditë dhe cdo ditë thjesht ‘shtyhet’.
Kjo rezistencë nuk shfaqet vetëm në vendimin për të qëndruar, por edhe në mënyrën se si vazhdon vetë jeta jashtë institucioneve shtetërore të kontrolluara nga serbët. Një nga fenomenet që e karakterizon fuqishëm këtë periudhë është sistemi paralel i funksionimit të shoqërisë. Edhe shkollimi bëhet pjesë e kësaj rezistence, mirëpo mësimi nuk zhvillohet më në ndërtesat e zakonshme arsimore, por në shtëpi private.
Skena ku kërkohen qepë për ta zbutur ndikimin e gazit lotsjellës, konfrontimi i Duas me serbët e lagjes, si dhe qarja e nënës mbi makinën e qepjes, e luajtur nga Yllka Gashi në rolin e Zanës, janë disa nga pamjet më të fuqishme të “Dua”-s. Janë pamje që i kemi parë dhe përjetuar edhe ne, “fëmijët e luftës”, së bashku me prindërit tanë. Madje edhe zëri i RTSH-së, teksa raporton për luftën, na tingëllon aq i njohur, sikur ta kishim dëgjuar vetëm para pak ditësh.
Në Zurich Film Festival, ku ishin të pranishëm Blerta Basholli, producenti Valon Bajgora, aktoret Pinea Matoshi dhe Vlera Bilalli, kostumografja Leonora Mehmeti Hoxha, si dhe anëtarë të tjerë të ekipit të filmit, pati edhe një diskutim me publikun. Një nga gjërat më befasuese ishte pjesëmarrja e të rinjve të lindur pas luftës në këtë bisedë. Ata e vlerësuan “Dua”-n si një film që i ndihmon ta kuptojnë më mirë se çfarë ka nënkuptuar lufta për prindërit e tyre.
Edhe aktorja në rolin kryesor, e cila vetë nuk e ka përjetuar luftën, tregoi se kishte hyrë në rol përmes bisedave të gjata me regjisoren dhe duke imagjinuar se torturat, frika dhe konfliktet që ndodhin në film po i ndodhnin familjes së saj.
Thuhet se historia që harrohet, përsëritet. Filmi trajton me shumë ndjeshmëri jetën në Prishtinë gjatë viteve 1998–1999 dhe mënyrën se si lufta hyn dalëngadalë në jetën e njerëzve. Në fillim ajo ndihet si një kërcënim që rri pezull, ende disi larg, por me kalimin e kohës bëhet gjithnjë e më e pranishme dhe më e dhunshme. Personazhet e ndiejnë rrezikun para se ai të shpërthejë plotësisht, si një dridhje që paralajmëron tërmetin para se ai të godasë. Pikërisht kjo ndjesi e vazhdueshme rreziku zgjon instinktin më bazik njerëzor: dëshirën për të mbijetuar dhe për të mbrojtur mirëqenien e familjes.
Kulmi i këtij mesazhi vjen në fund, me trenin si simbol të dëbimeve masive dhe të plagëve që lufta lë pas.
Basholli po bën një punë të jashtëzakonshme për kinematografinë tonë, duke u dhënë formë, përmes filmit, kujtimeve tona që lidhen me Luftën e Kosovës. Ky kontribut vazhdon edhe me “Dua”-n. Në Zurich Film Festival ajo foli gjithashtu për projektin e saj të ardhshëm, i cili do të trajtojë viktimat e dhunës seksuale gjatë Luftës së Kosovës.
Në një klimë gjeopolitike si kjo e sotmja, dhe në një kohë kur kujtimet e luftës në Kosovë janë kthyer sërish në qendër të vëmendjes, kur po protestohet dhe kur, plot 26 vjet pas luftës, shohim madje edhe gaz lotsjellës, temat që trajton “Dua” vështirë se do të mund të ishin më aktuale.
***
“Dua” ka marrë pjesë në festivale të ndryshme, si Cannes Film Festival, Semaine de la Critique, Seoul International Women’s Film Festival në Korenë e Jugut, Reykjavik International Film Festival dhe, ndër të tjera, Zurich Film Festival.
Nga data 15 tetor, filmin do të mund ta gjeni në kinema të ndryshme në Zürich dhe qytete të tjera të Zvicrës.
