Cili është “prioriteti i punësimit” i Zvicrës dhe si funksionon ai?

Më 1 tetor, Këshilli i Shteteve miratoi një mocion për të penalizuar kompanitë që rekrutojnë punonjës nga jashtë në dëm të fuqisë punëtore vendase, duke shkelur kështu rregullat e vendosura të punësimit në Zvicër.

Sipas mocionit, punëdhënësit mund të përballen me sanksione nëse refuzojnë të punësojnë një person që konsiderohet i përshtatshëm nga Qendra Rajonale e Punësimit (ORP), duke ia ofruar vendin e punës në vend të kësaj aplikantëve që “nuk konsiderohen pjesë e tregut të punës zviceran”.

Përveç gjobave, kompanitë që shkelin këtë rregull do të përjashtoheshin nga ndarja e kuotave të lejeve të punës për punonjësit nga vendet e treta.

E gjithë kjo shtron pyetjen se kush ka përparësi për vendet e punës në Zvicër.

“Hierarkia”

Imagjinoni “hierarkinë” e tregut të punës si një trekëndësh të përmbysur.

Në krye të tij ndodhen të gjithë ata që kanë të drejtën e parë për vendet e punës në Zvicër.

Ky grup me “përparësi” përfshin shtetasit zviceranë, si dhe qytetarët e Bashkimit Evropian dhe të vendeve të EFTA-s – Norvegjisë, Islandës dhe Lihtenshtajnit.

Ata kanë të drejta të barabarta për punësim; kjo do të thotë se kandidatët zviceranë nuk mund të favorizohen ndaj atyre nga BE-ja apo EFTA-ja, pasi të dyja palët gëzojnë qasje të barabartë në tregun e punës, në bazë të marrëveshjes për Lëvizjen e Lirë të Personave.

Në këtë grup të nivelit të lartë përfshihen gjithashtu personat, pavarësisht kombësisë së tyre, që janë tashmë të punësuar në Zvicër me leje qëndrimi të kategorisë B ose C.

Megjithatë, ka disa përjashtime nga ky rregull.

Sipas Samuel Wyss, zëdhënës i Sekretariatit Shtetëror për Migracionin, e ashtuquajtura “liri kontraktuale”, procesi përmes të cilit punëdhënësit mund të vendosin vetë për çështje të caktuara, u jep kompanive njëfarë hapësire veprimi në procesin e punësimit, pa e shkelur ligjin.

Prandaj, “një punëdhënës në Zvicër është i lirë të vendosë nëse do të punësojë një shtetas vendas apo një punonjës nga BE-ja/EFTA-ja,” tha Wyss.

Një studim i kryer nga Observatori i Punësimit pranë Universitetit të Gjenevës konfirmoi se një numër punëdhënësish veprojnë pikërisht në këtë mënyrë.

“Sjellja e kompanive tregon se [gjatë punësimit] ato po i marrin më shumë në konsideratë kandidatët vendas,” tha profesori Yves Flückiger, i cili drejtoi studimin, raporton thelocal. “Nëse kompanitë zvicerane punësojnë punëtorë të huaj, kjo ndodh sepse fuqia punëtore rajonale nuk përputhet me specifikimet e tyre.”

Shtresa më të ulëta

Duke lëvizur poshtë në trekëndëshin e përmbysur, gjejmë njerëz që kanë aksesin më të kufizuar në punët zvicerane – ata nga jashtë BE-së dhe EFTA-s.

Ata i nënshtrohen një sistemi kuotash dhe autorizohen të transferohen në Zvicër vetëm nëse plotësojnë të gjitha kriteret, duke përfshirë nivelin e tyre të arsimit (universitet) dhe aftësitë e kërkuara që nuk mund të gjenden midis atyre që janë tashmë të pranishëm në Zvicër, transmeton albinfo.ch.

Megjithatë, në praktikë ekziston njëfarë lirie veprimi (ligjore).

Ekonomia zvicerane ka nevojë për specialistë dhe drejtues të lartë të kualifikuar me diploma të avancuara dhe përvojë të konsiderueshme profesionale, të cilët nuk mund të gjenden lehtësisht në tregun zviceran ose, për këtë çështje, midis kandidatëve të BE/EFTA-s jashtë vendit.

Në këto raste, kompanitë ndërkombëtare ndonjëherë punësojnë direkt nga vende si SHBA-ja dhe Mbretëria e Bashkuar.

---