Paga minimale ende tatohet, barrën e mbajnë punëtorët

Paga minimale në Kosovë është rritur në 500 euro, por punëtorët që paguhen me këtë shumë marrin 456.50 euro në llogaritë e tyre bankare.

Qeveria ka premtuar se do ta lirojë pagën minimale nga tatimi, por ende nuk ka bërë të ditur se kur do të zbatohet kjo masë, sa punëtorë do të përfitojnë dhe sa do t’i kushtojë buxhetit të shtetit.

Edhe nëse premtimi realizohet, punëtorët nuk do t’i marrin të plota 500 eurot, pasi do të vazhdojnë të paguajnë kontributin e detyrueshëm pensional.

Për Egzonin, 19-vjeçar nga Skenderaj, dallimi mes pagës bruto dhe asaj neto përkthehet në para që, siç thotë ai, do ta ndihmonin familjen e tij të përballonte shpenzimet e përditshme.

Prej një viti, ai punon në një market. Kur nisi punën, në shtator të vitit të kaluar, merrte 350 euro neto në muaj. Në fillim të këtij viti, paga e tij bruto u rrit në 425 euro, ndërsa nga korriku arriti në 500 euro, në përputhje me rritjen e pagës minimale në Kosovë.

Por, çdo muaj, në llogarinë e tij bankare përfundojnë 43.50 euro më pak.

“Në bankë më dalin 456.50 euro, apo 43.50 euro më pak”, tregon ai për Radion Evropa e Lirë.

Nga paga e tij zbriten 25 euro për kontributin pensional dhe 18.50 euro për tatimin në të ardhura.

Egzoni thotë se shumica e punëtorëve në marketin ku punon, paguhen njësoj dhe se dallimi mes pagës bruto dhe asaj neto diskutohet shpesh mes tyre.

“Janë rreth 45 euro më pak, e me këtë shumë mund ta paguaj faturën e rrymës apo të ujit”, thotë ai.

Në familjen e tij 5-anëtarëshe punojnë vetëm ai dhe babai.

Edhe pse të ardhurat e tyre të përbashkëta i kalojnë 1.000 euro në muaj, Egzoni thotë se rritja e çmimeve të ushqimeve dhe shpenzimeve të tjera ua vështirëson mbulimin e nevojave të përditshme.

Çfarë do të ndryshonte me lirimin nga tatimi?

Nga 1 korriku, paga minimale në Kosovë u rrit në 500 euro bruto në muaj, nga 425 euro sa ishte në gjashtëmujorin e parë të vitit. E shprehur në orë pune, ajo u rrit nga 2.50 në 3 euro.

Por, paga bruto nuk është shuma që punëtorët marrin në llogaritë e tyre bankare.

Sipas legjislacionit në fuqi, nga paga bruto zbritet kontributi pensional prej 5 për qind, ndërsa mbi të ardhurat e mbetura llogaritet tatimi.

Të ardhurat deri në 250 euro në muaj nuk tatohen. Për pjesën nga 250 deri në 450 euro zbatohet norma prej 8 për qind, ndërsa për pjesën mbi 450 euro norma prej 10 për qind.

Kështu, nga një pagë bruto prej 500 eurosh, punëtori paguan 25 euro kontribut pensional dhe 18.50 euro tatim, duke marrë 456.50 euro neto.

Më 13 shtator, gjatë prezantimit të programit qeveritar në Kuvend, kryeministri Albin Kurti deklaroi se “paga minimale prej 500 eurosh nuk do të tatohet”.

Nëse kjo masë zbatohet, një punëtor me pagë minimale do të përfitojë 18.50 euro shtesë në muaj, apo 222 euro në vit. Paga e tij neto do të arrijë në 475 euro.

E, për t’i marrë të plota 500 eurot, do të duhej të mbulohej edhe kontributi pensional prej 25 eurosh që aktualisht paguhet nga punëtori.

Radio Evropa e Lirë i kërkoi Qeverisë sqarime se kur do të zbatohet përjashtimi nga tatimi, sa punëtorë pritet të përfitojnë dhe sa do t’i kushtojë buxhetit të shtetit, por, deri në publikimin e këtij artikulli, nuk mori përgjigje.

Shkumbin Misini, profesor i Ekonomisë në një kolegj privat në Prishtinë, vlerëson se lirimi i pagës minimale nga tatimi është një masë që është dashur të ndërmerrej më herët.

Por, sipas tij, Qeveria duhet të shkojë edhe më tej, duke marrë përsipër përkohësisht pagesën e kontributit pensional prej 5%, që aktualisht paguhet nga punëtori.

“Kjo mund të zbatohej për një periudhë deri në dy vjet, ose derisa të stabilizohet inflacioni”, thotë Misini për Radion Evropa e Lirë.

Sipas këtij propozimi, punëtorët me pagë minimale do të mund t’i merrnin të plota 500 eurot, ndërsa kontributi i tyre pensional do të vazhdonte të paguhej nga shteti.

Megjithatë, një masë e tillë do të kërkonte financim shtesë nga buxheti publik.

Rritja e pagës përballë rritjes së çmimeve

Debati për pagën minimale zhvillohet në një kohë kur çmimet e konsumit në Kosovë vazhdojnë të rriten.

Sipas Agjencisë së Statistikave të Kosovës, inflacioni vjetor në shtator arriti në 7.8 për qind.

E, sipas projeksioneve të fundit të Fondit Monetar Ndërkombëtar, të publikuara më 13 tetor, inflacioni mesatar në Kosovë parashikohet të arrijë në 6.8 për qind gjatë vitit 2026, përpara se të ngadalësohet në 4.5 për qind më 2027.

Këto zhvillime nënkuptojnë se një pjesë e përfitimit nga rritja e pagës minimale zbehet nga shtrenjtimi i mallrave dhe shërbimeve.

Misini vlerëson se edhe paga prej 500 eurosh është e pamjaftueshme për të mbuluar shpenzimet bazë të jetesës.

“Thuajse çdo ditë hasim në rritje të çmimeve dhe kostoja e jetesës është bërë e papërballueshme”, thotë ai.

Sa u kushton bizneseve paga minimale?

Paga minimale prej 500 eurosh nuk i kushton punëdhënësit vetëm 500 euro.

Përveç pagës bruto, ai duhet të paguajë edhe kontributin pensional – po ashtu 5 për qind – që e çon koston e drejtpërdrejtë mujore të një punëtori me pagë minimale në 525 euro.

Në gjashtëmujorin e parë të vitit, kur paga minimale ishte 425 euro bruto, kjo kosto ishte 446.25 euro.

Kjo do të thotë se nga korriku, kostoja mujore për një punëtor me pagë minimale është rritur për 78.75 euro.

Për bizneset që punësojnë dhjetëra punëtorë me paga të ulëta, rritja mund të përkthehet në shpenzime të konsiderueshme shtesë.

Kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës, Lulzim Rafuna, thotë për Radion Evropa e Lirë se ka kërkuar nga Qeveria lirimin e pagës minimale nga tatimi, ndërsa paralajmëron se rritja e kostove për bizneset mund të ndikojë në numrin e të punësuarve dhe organizimin e punës.

Misini, në anën tjetër, thotë se mbështetja financiare për bizneset mund të ndihmojë në ruajtjen e vendeve të punës dhe në parandalimin e rritjes së informalitetit.

Ai pretendon se disa biznese tashmë kanë zvogëluar numrin e punëtorëve, ndërsa të tjera po i angazhojnë ata pa kontrata pune.

“Jam dëshmitar se disa biznese tregtare kanë larguar punëtorë. Shkon në market dhe është shumë problem të gjesh një punëtor që të ndihmon në përzgjedhjen e një produkti”, thotë Misini.

Radio Evropa e Lirë, megjithatë, nuk ka siguruar të dhëna që do të mundësonin një vlerësim të tillë.

Por, Fondi Monetar Ndërkombëtar, në vlerësimin e tij të muajit prill, ka paralajmëruar se rritja e shpejtë e pagave, nëse nuk shoqërohet me rritje të produktivitetit, mund të shtojë kostot e bizneseve, të ushtrojë presion mbi çmimet dhe të ndikojë negativisht në punësimin e personave me paga të ulëta.

Çfarë ka bërë Shqipëria?

Për të lehtësuar barrën financiare të bizneseve, Misini sugjeron që Kosova të shqyrtojë praktikat e Shqipërisë.

Nga janari i këtij viti, Shqipëria e rriti pagën minimale mujore nga 40.000 në 50.000 lekë, përkatësisht nga rreth 438 euro në 548. Paga minimale atje nuk i nënshtrohet tatimit mbi të ardhurat personale.

Për të zbutur ndikimin e rritjes së pagës minimale te punëdhënësit, Qeveria shqiptare ka paraparë kompensimin e kontributeve shtesë të sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore për periudhën janar-shtator 2026, për bizneset që plotësojnë kriteret e përcaktuara.

Ndryshe nga propozimi i Misinit për Kosovën, i cili synon mbulimin e kontributit pensional të punëtorit, masa shqiptare mbështet punëdhënësit për një pjesë të kostos shtesë.

Misini vlerëson se një mbështetje e ngjashme mund t’i ndihmonte bizneset në Kosovë të ruanin vendet e punës, por një politikë e tillë do të kërkonte përcaktimin e përfituesve dhe të kostos për buxhetin.

Një nga masat e Qeverisë së Kosovës për mbështetjen e punësimit është programi “Superpuna”, i nisur në vitin 2023, përmes të cilit subvencionohet për gjashtë muaj paga e të rinjve që punësohen nëpërmjet kësaj platforme.

Sa do t’i kushtonte buxhetit lirimi nga tatimi?

Përveç ndikimit te punëtorët dhe bizneset, premtimi për lirimin e pagës minimale nga tatimi ngre edhe pyetjen se sa të hyra do të humbiste shteti.

Sipas raportit të punës nga Administrata Tatimore të Kosovës, gjatë vitit 2025, shteti mblodhi rreth 217.3 milionë euro nga tatimi që u zbritet punëtorëve prej pagave të tyre.

Prej tyre, rreth 165 milionë euro u mblodhën nga tatimi mbi pagat kryesisht në sektorin privat, ndërsa 52 milionë euro të tjera nga tatimi mbi pagat e punonjësve të sektorit publik.

Gjatë së njëjtës periudhë u mblodhën edhe 356.6 milionë euro kontribute pensionale.

Megjithatë, këto shuma përfshijnë punëtorë me nivele të ndryshme pagash dhe nuk tregojnë se sa të hyra do të humbiste shteti nga përjashtimi i pagës minimale prej 500 eurosh nga tatimi.

Ndryshe nga tatimi në paga, kontributet pensionale derdhen në kursimet pensionale të punëtorëve.

Nëse shteti do të merrte përsipër pagesën e kontributit të tyre prej 5%, kjo do të përbënte një shpenzim shtesë buxhetor.

Sipas të dhënave zyrtare, në Kosovë janë mbi 433 mijë persona të regjistruar si të punësuar, me pagë mesatare prej 713 eurosh në muaj.

Të dhënat e Administratës Tatimore, të siguruara nga Radio Evropa e Lirë, tregojnë se mbi 161 mijë punëtorë figurojnë me pagë bruto nën 500 euro, ndërsa mbi 58 mijë me pagë bruto nën 425 euro.

Megjithatë, ATK-ja sqaroi se këto kategori përfshijnë edhe raste të pagave dytësore dhe nuk mund të interpretohen automatikisht si shkelje të pagës minimale për punë me orar të plotë.

Administrata nuk saktësoi nëse shifrat përfshijnë edhe muajin korrik, kur hyri në fuqi faza e dytë e rritjes së pagës minimale.

Për pasojë, nga këto të dhëna nuk mund të përcaktohet numri i saktë i punëtorëve që marrin pagën minimale prej 500 eurosh dhe që do të përfitonin nga përjashtimi i tatimit.

Pa këtë informacion, mbetet e paqartë edhe sa do të ishte ndikimi i masës në buxhet.

Rafuna thotë se për të vlerësuar koston e një mase të tillë duhet të dihet se sa punëtorë paguhen me pagë minimale, sa tatim paguajnë aktualisht dhe sa do të kushtonte mbulimi i kontributit të tyre pensional.

Sipas tij, shteti duhet të gjejë një zgjidhje që u siguron punëtorëve më shumë të ardhura, pa cenuar qëndrueshmërinë e bizneseve.

Për Egzonin, ndërkaq, përllogaritjet janë më të thjeshta.

Ai thotë se 43.50 eurot që i zbriten çdo muaj nga paga “do të ishin lehtësim për familjen”./REL